De ICN Collectie

Gepubliceerd op 30-03-2009
Laatst gewijzigd op 30-03-2009

Het Instituut Collectie Nederland (ICN), een buitendienst van het Ministerie van OCW, beheert een kunstcollectie van ongeveer 100.000 objecten. Een deel van deze kunstwerken is uitgeleend aan musea, openbare gebouwen en Nederlandse ambassades in het buitenland. Het andere deel is opgeslagen in de depots van het ICN in Rijswijk.  

• Diversiteit
• Herkomst en wijze van verwerven
• Sterke deelcollectie
• Kunstenaars

Diversiteit

De ICN collectie wordt online gepresenteerd op http://www.icn-collectie.nl en is op die website ook doorzoekbaar.

De verwerving van deze rijkscollectie is in de vorige eeuw begonnen en duurt tot op heden voort. Het merendeel van de collectie is gemaakt in de 20ste eeuw. De collectie is zeer divers en is globaal te verdelen in beeldende kunst en toegepaste kunst. Tot de collectie beeldende kunst behoren oude en moderne schilderijen, werken op papier (tekeningen en grafiek), beeldhouwwerk, foto’s, video’s, installaties en performances. Tot de collectie toegepaste kunst horen keramiek, meubelen, textiel, glaskunst, sieraden, ontwerptekeningen en affiches. De ICN collectie bevat ook nog architectuurfragmenten en archeologische voorwerpen.

Herkomst en wijze van verwerven

De ICN-collectie heeft een lange voorgeschiedenis. De collectie is verworven op verschillende manieren: via aankopen, opdrachten, schenkingen en legaten en door middel van overdrachten.

Tussen 1932 en 1992 heeft de Staat der Nederlanden actief kunst gekocht. Ook gaf het opdrachten voor uitvoering van eigentijdse kunst.
Door schenkingen en legaten zijn grote collecties in rijksbezit gekomen. Een van de eerste schenkingen, in 1907, was de porseleincollectie van F.W. baron van Verschuer. De laatste grote schenking is die van de Stichting Lucebert in 2006. Andere donaties zijn de nalatenschappen van de kunstenaars Willem Witsen, Leo Gestel, Theo van Doesburg en Peter Struycken. Ook particulieren hebben hun verzamelingen aan het rijk gegeven. In 1953 schonk Willem van Rede zijn woonhuis, de meubelen en geld. In 1987 schonk Piet Cleveringa een collectie eigentijdse Nederlandse kunst. Soms werden er voorwaarden aan een donatie gesteld. De verzamelaar Regnault wilde zijn collectie in het Stedelijk Museum geplaatst hebben. 

De overdracht van de werken afkomstig uit de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR) is spraakmakend geweest. Het betrof namelijk een grote hoeveelheid werken. In 1987 droeg het ministerie van Sociale Zaken ongeveer 220.000 BKR werken over aan de voorganger van het ICN (de Rijksdienst Beeldende Kunst). In 1949 had datzelfde ministerie de kunstwerken die voortkwamen uit de Contraprestatie al overgedragen. Een andere spraakmakende overdracht vond plaats in 1949. Toen gaf de Stichting Nederlands Kunstbezit ca. 4000 uit Duitsland opgeëiste werken, die geen eigenaar meer hadden, aan de voorganger van het ICN. Dit is de NK-collectie. Een deel daarvan is in de afgelopen jaren alsnog teruggegeven aan de nazaten van oorspronkelijke eigenaren. De grootste teruggave was aan de erven van Goudstikker. In 2006 werden 202 schilderijen overgedragen aan Marije von Saher.

Uit de ICN collectie zijn ook collectiedelen geselecteerd om afgestoten te worden. In 1993 zijn 100.000 BKR werken aan de Stichting Kunstwegen gegeven. Hiervan is de helft aan non-profit instellingen geschonken. Een kwart ervan is teruggegeven aan de kunstenaars. Het restant is geschonken aan Stichting Beeldende Kunst in Amsterdam voor kunstuitleen.
In 2006 is opnieuw begonnen om de collectie verder te selecteren. Het ICN streeft naar een kleinere, kwalitatief hoogwaardige collectie. In 2007 werden ca. 1000 voorwerpen geveild, waaronder veel meubelen die geen plaats gevonden hebben in de Nederlandse musea. In 2008 startte het ICN met het veilen van afgestoten museumobjecten via eBay op de speciaal ontwikkelde site: www.haaleenstukjemuseuminhuis.nl.

terug naar top van de pagina

Sterke deelcollectie

Binnen de totale ICN-collectie zijn deelcollecties aanwezig, die zeer omvangrijk zijn. De meeste zijn beschreven in aparte bestandscatalogi. Unieke deelcollecties zijn bijvoorbeeld:

• schilderkunst: familieportretten (17de-20ste eeuw), interieurs, landschappen, zeegezichten, religieuze taferelen uit de 17de-19de eeuw;
• werken op papier van 1850 tot heden;
• sculptuur uit de 20ste eeuw;
• sieraden uit de tweede helft 20ste eeuw;
• keramiek, waaronder veel Chinees porselein en Delfts aarde-werk (o.a. afkomstig uit de collecties Bal en Baron Van Verschuer), tegels (collectie Lambert van Meerten) en vrije naoorlogse keramiek;
• Nederlands aardewerk uit de periode 1890-1940 (waaronder een grote collectie van De Porceleyne Fles), serviesgoed (gebruiksaardewerk) uit de jaren 1945-1990;
• collectie Van Rede (voornamelijk schilderijen en meubelen uit de tweede helft van de 19de eeuw);
• meubelen, waaronder veel 19de-eeuwse en een uitgebreide verzameling Nederlandse meubelkunst uit de jaren 1900-1940;
• inventaris Jachthuis St. Hubertus (o.a. meubelen van H.P. Berlage).

terug naar top van de pagina

Kunstenaars

Ook werken van individuele kunstenaars, waarvan (een deel van) hun erfenis aan de Staat der Nederlanden is nagelaten, maken deel uit van de ICN-collectie. Voorbeelden zijn:
• Theo van Doesburg (1883-1931);
• Leo Gestel (1881-1941);
• Dolf Henkes (1903-1989);
• Albert Plasschaert (1866-1941);
• Johan Marinus de Vries (1892-1982);
• Willem Witsen (1860-1923).

terug naar top van de pagina