Hendrick Goltzius (Mühlbrecht 1558 – Haarlem 1617), ‘Jupiter besluipt de slapende Antiope in de gedaante van een sater’

Gepubliceerd op 26-10-2009
Laatst gewijzigd op 26-10-2009

ca. 1612, olieverf op doek, h: 122 x b: 178 cm, NK2425, Gerecupereerd, in bruikleen aan het Frans Halsmuseum in Haarlem.

Hendrick Goltzius maakte tijdens zijn leven vooral naam als graficus en tekenaar. Daarnaast was hij ook schilder. Hij was een belangrijk vertegenwoordiger van het de maniërisme in Nederland, een van oorsprong Italiaanse stroming die zich onder meer kenmerkt door ingewikkelde compositieschema’s en overdreven gedraaide figuren.

Goltzius verbeeldde met dit schilderij van Jupiter en Antiope een verhaal uit de metamorfosen van Ovidius. De god Jupiter, herkenbaar door de bliksemschicht bij zijn linkerbeen, heeft de gedaante van een sater aangenomen en besluipt de slapende, naakte Antiope met de intentie haar te onteren.

De kunstenaar verwerkte talrijke erotische zinspelingen in het schilderij, zoals de liefdesgod Amor, die Antiope bij haar tepel pakt en de mand met druiven die symbool staan voor vruchtbaarheid. Het verhaal leent zich bij uitstek voor het afbeelden van het vrouwelijk naakt en is door de eeuwen heen vaak door kunstenaars gebruikt. De voorstelling van Goltzius is door de nadrukkelijke erotische lading een van de opvallendste vertolkingen hiervan.

HK 

Literatuur:
Huigen Leeflang, Ger Lu?ten (red.), Hendrick Goltzius (1558-1617): tekeningen, prenten en schilder?en, Amsterdam/Zwolle 2003

Inventarisnummer NK2425 Titel Jupiter besluipt de slapende Antiope in de gedaante van een Vervaardiger(s) Goltzius, H. Vervaardigingsdatum 1612 Beschrijving Geschilderde ojieflijst met verbronsd binnenprofiel (1920) Omschrijving Jupiter besluipt de slapende Antiope in de gedaante van een sater Hoogte / Breedte / Diameter 126,5 / 175,5 / Trefwoord(en) historie, mythologie, schilderkunst Materiaal(en) doek, olieverf